Roscón de Reyes, czyli hiszpańskie ciasto Trzech Króli

To chyba już ostatnie ciasto z serii ciast Trzech Króli, pieczonych w okresie świątecznym. Tym razem rodem z Hiszpanii. Tak naprawdę to doskonałe ciasto drożdżowe, które najlepiej smakuje w towarzystwie kakao lub gorącej czekolady. W Hiszpanii często jest serwowane przełożone bitą śmietaną.  Choć serwowane na Święto Trzech Króli, to najprawdopodobniej wywodzi się ze starożytniego Rzymu, gdzie podobne ciasto serwowano na Saturnalia, czyli obchody przesilenia zimowego i festiwal na cześć boga rolnictwa, Saturna, który odbywał się między 17 a 23 grudnia. Z czasem do ciasta przyjęło się wsadzać ziarenko fasoli, by wybrać króla królów. Wraz z chrystianizacją, ciasto to zaczęto serwować 6 stycznia.  Ale choć pierwsze wzmianki o roscón de Reyes pojawiły się w XII w, to prawdziwą popularność zdobyło dopiero w XVIII wieku. Wtedy to 6 stycznia został ustanowiony oficjalnym świętem, a ciasto "trafiło pod strzechy". Z czasem też zawędrowało do Ameryk, gdzie serwowane jest pod nazwą rosca de Reyes. Niezależnie od nazwy, związane jest z zabawą - nieco zmienioną od czasów starożytnich. Podobnie jak w przypadku portugalskiego ciasta, ten kto znajdzie ziarno fasoli, musi za rok kupić ciasto. Z kolei ten kto znajdzie figurkę dzieciątka, nosi przez cały dzień koronę. 

Bolo Rei, czyli portugalskie ciasto Trzech Króli

Tym razem przyszła kolej na portugalską wersję ciasta Trzech Króli, choć niektórzy uważają, że tak naprawdę wywodzi się ono z Francji. Ponoć zaczęto je wypiekać na Nowy Rok i na Święto Trzech Króli za czasów Ludwika XIV. Kiedy po rewolucji 1789 r. zakazano jego wypieków, cukiernicy, którzy wiedzieli, że ciasto to jest popularne wśród ich klientów, zaczęli sprzedawać je pod nazwą Gâteau des San-culottes. Dopiero po francuskim sukcesie Portugalczycy przejęli zwyczaj wypiekania Bolo Rei i udoskonalili jego przepis. W Portugalii ciasto trzech Króli pieczone jest już w grudniu, na święta Bożego Narodzenia, ale jedzone jest aż do święta Trzech Króli. Ba! Kiedyś wręcz nawet uważano, że między Bożym Narodzeniem a Świętem Trzech Króli dobrzy chrześcijanie powinni zjeść dwanaście ciast! Niemal jak dwanaście potraw w czasie wigilii. 

Ciasto czy też chlebek ma okrągły kształt i dziurę w środku - dzięki czemu wygląda niczym korona. Tradycyjnie w cieście ukryty jest prezent i ziarnko bobu lub dużej fasoli. Prezentem zazwyczaj była metalowa figurka lub moneta. Zaś ten komu trafiło się ziarnko, w kolejnym roku musiał zapłacić za ciasto w następnym roku. Dzisiaj już w kupnych ciastach nie znajdzie się ani ani fasolki/ziarna bobu, ani prezentu - wszystko przez przepisy, zabraniające wkładania do jedzenia niejadalnych rzeczy. Ale domowe wypieki je mają. 

Bolo Rei nie jest zwykłym ciastem czy też chlebkiem. Ma symbolizować prezenty jakie trzej Królowie przynieśli Jezusowi - chrupiąca skórka ma symbolizować złoto przyniesione przez Melchiora, bakalie - mirrę przyniesioną przez Baltazara, a zapach - kadzidło przyniesione przez Kacpra.

Jak mówi legenda, trzej Królowie idąc do Jezusa spierali się, który z nich powinien pierwszy oddać pokłon i dać swój podarunek. Spotkany w drodze piekarz, by zakończyć ten spór, włożył do upieczonego ciasta ziarno bobu i powiedział Królom, że ten który w swoim kawałku go znajdzie, ten pierwszy podjedzie do Jezusa. Kto znalazł bób, tego legenda już nie podaje. Historycy zaś uważają, że zwyczaj używania ziarnka bobu wywodzi się ze starożytniego Rzymu, gdzie ukrywano je by w ten sposób wyłonić króla grupy - zwłaszcza w czasie dziecięcych zabaw. 

Ostatnio pojawiają się też i żeńskie wersje tego ciasta - tzw. ciasto Królowej. Jest to to samo ciasto, tyle że bez kandyzowanych owoców. Ja jednak wolę wersję Trzech Króli - nie ma po co zmieniać tradycji. No i jak szaleć to szaleć! Zwłaszcza zanim przyjdzie post. 

Ciasto Trzech Króli w stylu NOLA

Kiedyś jeszcze wrócę do naszej podróży do Nowego Orleanu, bo była niezwykła i nie raz ją wspominamy. Jedną z rzeczy jakie tam jedliśmy było właśnie takie ciasto - z lukrem w trzech kolorach i dzidziusiem- Jezuskiem ukrytym w środku. To właśnie z tamtego ciasta, jedzonego na śniadanie w hotelowym pokoju, został mi dzidziuś- Jezusek i co jakiś czas pojawia się na cieście u nas w domu. Typowo ciasto Trzech Króli powinno być  serwowane właśnie w dniu święta Trzech Króli, tak jak szwajcarskie Dreikönigskuchen, robione przeze mnie w dniu 6 stycznia. Ale w Nowym Orleanie ciasto Trzech Króli można zjeść przez cały karnawał. Zresztą nie tylko tam, bo i w wielu francuskich cukierniach poza Nowym Orleanem. Tradycyjne ciasto Trzech Króli powinno być wykonane według przepisu na brioche. Jednak najwyraźniej w tej wersji nie było wystarczająco kuszące, zwłaszcza tu, w USA, gdzie większość ciast jest bardzo słodka, a często i bogata w kremy. Stąd też pojawiły nowe wersje ciasta - z nadzieniem owocowym, serowym, czy cynamonowym. Na wierzchu obowiązkowo jest lukier w żółtym (złotym), fioletowym i zielonym kolorze lub zwykły lukier posypany specjalnym kolorowym cukrem w tych właśnie kolorach. Dlaczego te kolory? Fioletowy ma oznaczać sprawiedliwość, zielony - wiarę, a żółty lub złoty - władzę. Pod wpływem wspomnień naszej podróży, pokusiłam się zrobić takie ciasto według nieco zmodyfikowanego przepisu jaki znalazłam przeszukując najróżniejsze strony. Nie jest to jednak moje ostatnie słowo w kwestii ciasta Trzech Króli. W następnych latach będą kolejne. 😉

Królewska uczta: Dreikönigskuchen, czyli ciasto Trzech Króli

W wielu krajach jest zwyczaj uroczystego świętowania 6 stycznia, w dniu Trzech Króli. Stąd też różne są tradycje i zwyczaje, a przy okazji smakołyki. Wiele lat temu, nasz szef, z pochodzenia Meksykanin, przynosił w tym dniu ciasta drożdżowe i wystawiał je w różnych miejscach, by wszyscy mogli się częstować. Były pulchne i posypane trzykolorowym cukrem - zielonym, fioletowym i żółtym. W środku ukryty był mały golasek-Jezusek. W meksykańskiej tradycji, ten kto go znajdzie w swoim kawałku, powinien przygotować ucztę 2 lutego, w dniu święta Matki Boskiej Gromnicznej, uważanej w niektórych tradycjach za koniec obchodów Świąt Bożego Narodzenia.  To ciasto znacznie bardziej mi smakowało niż francuskie galette de rois. Szwajcarskie ciasto Trzech Króli, czyli Dreikönigskuchen w dużej mierze przypomina mi to meksykańskie - może dlatego, że nie jest przeciążone bakaliami i przyprawami, a przez to jest delikatniejsze i pulchniejsze. Nie odważyłam się piec w nim golaska-Jezuska, więc zastąpiłam go migdałem. Osoba, która znajdzie migdał jest przez cały 6 stycznia migdałowym królem lub królową.  

Szczodraki

Wieczór poprzedzający Święto Trzech Króli nazywany był szczodrym wieczorem. Wtedy to księża rozpoczynali chodzenie "po kolędzie", przy okazji przepytując domowników, zwłaszcza najmłodszych z katechizmu. Zwyczajowo, dostawali też dary - dokładnie jak dzisiaj, kiedy to dla wizytującego księdza ma się kopertę.😉  Dzieci też otrzymywały drobne dary - jabłka czy orzechy, by były zdrowe. Kolędujących tego wieczora kolędników obdarowywano specjalnymi wypiekami - szczodrakami. Szczodraki były różne - pieczone jak bułeczki z ciasta drożdżowego lub z ciasta kruchego. W środku było nadzienie - z grzybów, z kapusty lub z mięsa. Do końca nie jest jasne w jakim kształcie były szczodraki - okrągłe, podłużne. W niektórych rejonach szczodraki przybierały kształt rogali - tam też kolędowanie nazywani chodzeniem po rogalach. I dlatego nie przejmowałam się kształtem moich. 😉 Szczodraki często były odzwierciedleniem tego, jaki był mijający rok - gdy rok był dobry, szczodraki były szczodre - pieczone z białej mąki i z dużą ilością nadzienia. Gdy rok był kiepski, szczodraki były skromne, małe z mieszanych mąk i bez nadzienia. Ale niezależnie od wszystkiego, zawsze musiały się pojawić. 

Nigdy wcześniej nie piekłam szczodraków. Jednak ostatnio - być może przez ograniczenia pandemiczne - miałam okazję więcej czasu spędzić na czytaniu, słuchaniu podcastów. I jakoś naszło mnie w czasie jednego z takich właśnie podcastów popróbować nowych - starych, tradycyjnych rzeczy. A może to nastrój po nienajlepszym roku sprawił, że w ramach zaklinania nowego roku, sięgnęłam po to, czego nigdy nie robiłam wcześniej? Co by to nie było, warto było spróbować szczodraków. 

Galette des rois, czyli ciasto króli

Ostatnio jakby częściej przypominano tradycje związane ze Świętem Trzech Króli. Pojawiają się ciasta, co prawda nie do końca polskie, przez prasę i portale przewinęły się teksty wyjaśniające prawidłową pisownie i znaczenie napisu na drzwiach do domu. Może kiedyś wrócą i inne polskie zwyczaje, a na naszych stołach znów zagoszczą szczodraki i sójki? Tymczasem pokusiłam się na zrobienie francuskiego ciasta serwowanego na Trzech Króli, galatte des rois. W następnych latach zajmiemy się meksykańskim rosca de reyes, a także bardziej wytrawnymi wypiekami polskimi – szczodrakami czy „sójkami”.