Uzbecki plov

Po przeczytaniu książki "Może (morze) wróci" Bartka Sabeli o jego podróży do Uzbekistanu, nabiera się niesłychanej ochoty na to, by odwiedzić ten kraj i pojechać jego śladami. Taszkent, Samarkanda czy Buchara są przepięknie opisane. Tak, widać w nich ślady czasów niekoniecznie najlepszych dla Uzbekistanu, jak choćby właśnie kwestia zniszczenia Morza Aralskiego (a właściwie Jeziora Aralskiego), ale nadal można zobaczyć tu przepiękne miejsca, takie jak medresy, pałace czy twierdze. Wszak Uzbekistan leżał na Jedwabnym Szlaku. Zwiedzając nie można pominąć bogato zdobionego mauzoleum Pahlawana Mahmuda, pałacu Kolon, meczetu i medresu Mir-i-Arab, medres Uług Bega, Szir Dar, Tillja Kari, meczetu Bibi Chanum i wielu, wielu innych. Oglądając je zapewne można się poczuć, jakby przeszło się do w tajemniczy sposób do krainy Baśni tysiąca i jednej nocy. Opisy autora "Może (morze) wróci" są tak barwne i szczegółowe, że dosłownie się widzi oczyma wyobraźni to o czym się czyta.

Według Sabeli, lokalne bazary są równie warte zwiedzenia i skosztowania różnych specjałów kulinarnych - od świeżych warzyw i owoców poczynając, a na prostych potrawach kończąc. Takim właśnie zwykłym miejscom, jak i prostym ludziom autor poświęca sporo miejsca w swojej książce. A że zdaje się mieć łatwość nawiązywania kontaktów, to zdecydowanie mu to pomaga w podróży. Ku mojemu lekkiemu zdziwieniu, również i pochodzenie z Polski pozwala Sabeli  nawiązać znajomości w najmniej spodziewanych miejscach i momentach. Kilkukrotnie jego rozmówcy znali Polskę z .... pobytu w niej jako żołnierze w czasach, gdy w Polsce stacjonowała armia sowiecka. No tak - wtedy Uzbekistan nie był niezależnym krajem, a republiką, a to oznaczało podporządkowanie i wspólną armię. Z kolei kiedy spojrzymy na historię okresu II wojny światowej, zrozumiemy czemu Polacy są tu znani. Wielu z nich trafiło do Uzbekistanu w czasie wojny z powodu przymusowych przesiedleń oraz zsyłek karnych do łagrów. Nieco później, to właśnie przez Uzbekistan Andres wyprowadził ze Związku Sowieckiego dopiero co stworzoną armię, a z nią również i cywilów. W marcu i sierpniu 1942 roku, z ZSRR do Iranu przez Uzbekistan i Turkmenistan  przedostały się 116 tys. 543 osoby - i dorośli, i dzieci - około 10% Polaków wywiezionych do ZSRR po 17 września 1939 roku. Praktycznie wszyscy byli wygłodzeni i schorowani, wymagający opieki. Zarówno stan fizyczny, ciężka, by nie powiedzieć niewolnicza, praca i ogólne warunki na zesłaniu, a także trudny klimat sprawiły, że w Uzbekistanie zmarło wielu Polaków, którzy znaleźli się w tym kraju - czy to na zesłaniu, czy też później w czasie przemarszu armii Andersa w kierunku Iranu. Dlatego też znajduje się tu blisko 20 cmentarzy polskich, którymi do dzisiaj opiekują się nie tylko Polacy, ale i Uzbekowie. Ale Uzbekistan to nie tylko tragiczne dzieje - Polacy doświadczyli też ogromnej życzliwości i gościnności  od rdzennych Uzbeków, którzy mimo swojej biedy, dzielili się z nimi czym mogli. Stąd też można znaleźć tu także i tablice pamiątkowe wdzięczności narodu polskiego dla narodu uzbeckiego za życzliwe przyjęcie w czasie II wojny światowej. Tablice wmurowane są na przykład przy pomniku upamiętniającym Polaków zmarłych w Uzbekistanie w 1942 roku na cmentarzu w Taszkencie. I choć nie jest to nowa książka (wydano ją w 2013 r.), bardzo "Może (morze) wróci", bo wiele się z niej można dowiedzieć i zobaczyć na pięknych fotografiach i rysunkach autora. A jeśli ktoś ma ochotę dowiedzieć się więcej, polecam i inne materiały, w tym filmy dokumentalne, jak choćby niedawno powstały "Ślady odciśnięte w kamieniach". 

Ale wróćmy do przepisu na plov, bo przecież do tego zmierzałam od początku.😉 Kiedy czyta się takie książki jak "Może (morze) wróci", nie sposób nie zapragnąć spróbować czegoś z kuchni danego kraju. Przynajmniej ja tak mam, zwłaszcza, gdy nic nie wskazuje na to, bym dała radę odwiedzić Uzbekistan w najbliższym czasie. Stąd właśnie plov, czyli uzbecka wersja pilawu. Co prawda w książce Sabeli nie ma przepisu na plov, a nawet chyba nie jest wspomniany, ale właśnie to danie bardzo mi się kojarzy z Uzbekistanem z różnych imprez międzynarodowych. Stąd też postanowiłam powrócić do niego w tej właśnie formie. 

Perska zupa pomidorowa z soczewicą i ryżem

W najmniej oczekiwanym momencie wróciła zima. Zrobiło się mroźno, posypało troszkę śniegiem. Po żonkilach, które już z niecierpliwością zaczynają kwitnąć, po hiacyntach i tulipanach. Nawet róże już puściły pierwsze pędy. Miejmy nadzieję, że żadnym z kwiatów to nie zaszkodzi. W lutym co prawda nikogo nie powinno to dziwić, ale było już tak wiosennie, że mało kto pamiętał, że kalendarzowo jest zima i wszystko jeszcze może się zdarzyć. Luty najwyraźniej uznał, że trzeba przypomnieć o tym. 

Takie chłodne dni, gdy temperatura odrobinę podnosi się powyżej 32 F/0 C, są idealne by rozkoszować się tą rozgrzewającą perską zupą pomidorową. W niczym nie przypomina ona naszej zupy pomidorowej, ale wpasowuje się idealnie w smaki śródziemnomorskie - i przez dodatek przypraw, takich jak kumin, i składników takich jak soczewica. Ta zupa nie tylko rozgrzewa w zimowy dzień, ale i syci tak, że w zasadzie nic więcej nam nie jest potrzebne na obiad. Nic więc dziwnego, że jak inne zupy z soczewicy, w restauracjach jest podawana jako dodatek w małych miseczkach. 

Poké

Wszyscy w mojej rodzinie lubią sushi. I poke, nazywane przez nas shushi leniwego kucharza. Tylko ja się wyłamałam. I w sumie nie wiem czemu, bo lubię i składniki w nim zawarte, i surowa ryba mi nie przeszkadza... Ale jakoś nie przypadło mi do gustu. 

Poke, pisane czasami poké, by podkreślić prawidłową wymowę, to hawajskie danie - główne lub przystawka w zależności od wielkości. Główną jego częścią jest ryba pokrojona na kawałki. Do tradycyjnego aku poke wykorzystywany jest tuńczyk pasiasty (bonito), a do heʻe poke, ośmiornica. Jednak w ostatnich latach, kiedy poke zrobiło się popularne, robi się je i z innymi rybami, takimi jak  tuńczykiem żółtopłetwym, łososim czy różnymi skorupiakami. W tradycyjnie przygotowanym poke, zdecydowanie dominować będą japońskie czy też azjatyckie przyprawy. Ale  nie używa się ich dużo, bo poke to danie rybaków. W wersji hawajskiej ich nie znajdziemy. Poke nie jest trudne do wykonania, co się w nim znajdzie, to w sumie kwestia naszego smaku i wyobraźni. To na co jednak trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę, to jakość ryby używanej do jego przygotowania. Najlepiej, kupować rybę przeznaczoną na sushi/sashimi w sklepach azjatyckich. Kupując rybę, należy pamiętać, że rybę na surowo można jeść dopiero po jej uprzednim zamrożeniu w temperaturze -4 F/-15C na minimum 7 dni lub -31F/-35C na 15 godzin. 

Zupa cytrynowa

Zupa cytrynowa kojarzy się z Grecją. Nie ma w tym nic dziwnego, bo w końcu w Grecji właśnie cytrusy sobie rosną - rzec by można - na ulicy. Niedawno dowiedziałam się, że zupa cytrynowa to również jeden z przysmaków regionu Mazowsza. Coś w tym chyba jest, bo Babcia Regina często ją robiła. Szczególnie kojarzy mi się z latem - pewnie dlatego, że jest delikatna i kwaskowata, a więc idealna na ciepłe dni. Jest super prosta w zrobieniu. Ale jest to zupa specyficzna i nie każdemu przypadnie do gustu.

Babcia robiła w wersji najprostszej - bez żadnych dodatków, poza koperkiem. Można jednak spokojnie wykorzystać w niej mięsko z kurczaka na którym gotował się wywar. Aby ją wzmocnić, można też dodać żółtko ze śmietaną.

Znane są też różne wersje zupy cytrynowej, jak choćby grecka avgolemono. I choć lubię i tę pożywniejszą z żółtkiem, warzywami i mięsem, to najbardziej lubię tę prostą babciną.

Comfort food - zupa ryżowa

Kiedyś czytałam wspomnienia Maryli Rodowicz. Dawno temu. W pewnym momencie opowiadała o swoich dzieciach i ich lekarzu, jakimś znanym pediatrze. I tym, jak bardzo był on wrogo nastawiony do zup. Potrafił w podchwytliwy sposób podpytywać dzieci czy jadły zupy. Zupełnie tego nie rozumiałam i nadal nie rozumiem. Jestem człowiek zupowy. Dla mnie, obiad może składać się wyłącznie z zupy. Zwłaszcza, jeśli jest dobra i pożywna. Jak choćby słynna pomidorowa u mojej babci. Albo jej krupnik. Babcia zawsze miała zupę. Mogło nie być nic innego, ale zupa zawsze. Bo tez nic tak nie rozgrzewa i nie poprawia humoru jak talerz gorącej, smacznej zupy. Doświadczyłam tego nie raz i dlatego takie właśnie zupy to mój comfort food. Rozgrzewają bowiem nie tylko ciało, ale i duszę, jeśli ta ma chandrę. 

Ryż z cukinią i kukurydzą

Jak przemycić warzywa, zwłaszcza, gdy mamy jeść ich więcej, a najbardziej smakują pomidory i ogórki małosolne, ewentualnie kiszone? Nie jest to łatwe zadanie, a przecież warto próbować nowych potraw i nowych warzyw. Trzeba pokombinować. Ten ryż wyglądał zachęcająco, a przy okazji dawał pewną szansę na przemycenie w nim tego i owego. Czemu więc nie spróbować. W sumie nawet się powiodło przechytrzenie maruderów i dopiero gdy się dowiedziały co jest w ryż (po fakcie) to uznały, że "to dlatego dziwnie smakował". Ok. Może i dziwnie, ale według mnie na tyle ciekawie, by zrobić taki ryż w przyszłości. 

Dorsz pieczony ze szparagami z winnym sosem koperkowym

Wiosna i coraz cieplejsze dni sprawiają, że nie chce się jeść ciężkich dań. No i zaczął się sezon na szparagi. Wszędzie ich pełno - małe i duże, zielon, białe i fioletowe. Stąd pomysł na szybki i lekki obiad, do którego idealnym dodatkiem są właśnie szparagi. Ani dorsz, ani szparagi nie wymagają specjalnych przygotowań, więc można go zrobić dosłownie z marszu. Dodatkowo, można przygotować koperkowy sos do ryby, co zdecydowanie podkreśla jej walory. Przygotowanie całości nie zajmie nam więcej niż 30 minut, a obiad jest naprawdę pyszny i można spokojnie podać go gdy mamy gości i chcemy zaserwować coś smakowitego i nietuzinkowego. 

Papryka faszerowana

Choć obecnie, gdy pojęcie owoców i warzyw sezonowych mocno się zatarło można paprykę robić cały rok, ja najbardziej lubię ją jesienią, gdy na targu można dostać lokalne pomidory i papryki. Szczególnie te ostatnie są sprzedawane w takim wyborze, o jakim ciężko nawet marzyć poza sezonem. Kolorowe, w różnym kształcie i smaku, aż proszą się o to by je kupić i wykorzystać w kuchni. A i pomidory mają taki smak i zapach, jakiego nigdy nie mają te, kupowane przez cały rok. Dzięki temu to proste danie staje się wyjątkowo aromatyczne i pełne smaku. 
Papryka faszerowana jest jednym z tych dań, które lepiej smakują niż się prezentują wizualnie. W tej wersji smakowo nieco przypomina gołąbki - farsz jest praktycznie taki sam. W przeciwieństwie do gołąbków, papryka znacznie bardziej mi smakuje z delikatniejszym sosem pomidorowym, zrobionym ze świeżych pomidorów i w którym od początku ta papryka się dusi. 

Zapiekany ryż z jabłkami

Zmora moich lat przedszkolnych - ryż zapiekany z jabłkami i cynamonem. A to przede wszystkim dlatego, że ryż był suchy i skluszczony, jabłek w nim było jak na lekarstwo, za to cynamonu potężne ilości. Słowem był paskudny i nie miał nic wspólnego z tym, czym podobno miał i mógł być. Tymczasem, taki zapiekany z jabłkami ryż, zrobiony w domu, jest lekkim lunchem czy podwieczorkiem. I co tu dużo mówić - różni się on pod każdym względem od przedszkolnego koszmarku.

Sałatka z tuńczyka z warzywami

Sama kanapka do pracy jakoś ostatnio mi nie pasuje. Ale kiedy kanapkę uzupełni się sałatką, to lunch nagle nabiera zupełnie innego smaku. Dlatego też próbuję tworzyć sałatki, które urozmaicą lunche. Latem czy jesienią jest znacznie większe pole do popisu dzięki świeżym warzywom, ale zimą pozostają do dyspozycji głównie warzywa z przetworów. Nie oznacza to jednak, że sałatki na tym tracą. Są po prostu inne. Tę sałatkę warto zrobić kilka godzin, a nawet jeden dzień przed podaniem. A najlepiej - według mnie - smakuje z popieczonym w tosterze chlebem posmarowanym masłem. 

Chaulafan de pollo, czyli ekwadorskie risotto

Kolejny przepis z kuchni ekwadorskiej - tym razem rodzaj risotto czy też smażonego ryżu z różnymi dodatkami. Już w czasie smażenia wiadomo było, że danie przypadnie nam do gustu, bo każdy kto przeszedł przez kuchnię pytał co tak ładnie pachnie. Kolejną zaletą jest proste i szybkie wykonanie, no i możliwość wcześniejszego naszykowania risotta. W oryginalnym przepisie polecane jest dodanie usmażonych jak jajecznicę jajek. Ja akurat wolę to risotto bez jajek, ale warto jest spórbować w każdej wersji. 

Po prostu ryż

Dopóki mieszkałam w Polsce, przekonana byłam, że ryż to ryż. Tymczasem, po zetknięciu się z kuchniami śródziemnomorską oraz najróżniejszymi azjatyckimi, przekonałam się, że nie ma nic bardziej mylnego. Spośród wielu gatunków ryżu najbardziej przypadł mi do gustu ryż basmati i tego używam do wszystkiego. 

Ryż w naszym domu gości dość często. Lubimy i zupę pomidorową z ryżem, i ryż jako dodatek do różnych dań. Babcia Irena, zawsze do zupy pomidorowej gotowała ryż na sypko metodą kocykową - czyli podgotowywała go aż do wchłonięcia wody, a następnie zawijała przykryty garnek w gazety i kocyk, a potem jeszcze wkładała zawinięty w kocyk garnek z ryżem pod kołdrę. Faktycznie był sypki, ale przyznać trzeba, że było z tym dużo zachodu. 

Zupa pomidorowa z kukurydzą

Była to ulubiona zupa dzieci, kiedy były małe. A i dorosłym przypadła do gustu, mimo iż konsystencję miała jak typowe zupki dla dzieci. Powstała dość przypadkowo, kiedy kombinowałam jak urozmaicić zupy szykowane dla dzieci. Ola zawsze lubiła próbować nowe potrawy; Julcia mniej, ale za to lubiła pomidory. Jej ulubioną zupą była więc pomidorowa. Do zwykłej zupki z ryżem, kurczakiem i warzywami, dodałam więc soku pomidorowego, a potem jeszcze kukurydzę, którą wcześniej zmieliłam dla niepoznaki.  Zupa okazała się przebojem dnia - dzieci zajadały się tak, że uszy im się trzęsły. A że typowo dla siebie ugotowałam jej dużo, gdyż początkowo wydawało mi się, że ryżu jest za mało, to i następnego, na urodzinach Oli, kiedy dzieciaki zgłodniały, zupa napełniła parę małych brzuszków. Od tamtej pory, trzeba było ją chować, by maluchy jadły i inne zupki. A potem dzieci dorosły, i niemal jak zabawki czy książeczki z dzieciństwa, i ta zupa poszła w zapomnienie. Aż nagle Ola z Julcią poprosiły by ją znowu zrobić. Być może przypomniały jej o niej ostatnio robione zupy tortilla czy ekwadorską zupę z kurczaka i ryżu.Tak czy siak, stwierdziły, że nadal jest  przepyszna i trzeba ją częściej robić. 😀

Ekwadorska zupa z kurczaka i ryżu, czyli aguado de gallina

Bardzo lubię obiady jednodaniowe, szykowane w jednym garnku. Dlatego ta zupa od razu wpadła mi w oko.
A poza tym jest chłodno i aż się prosi o dania dobrze rogrzewające. A zupy są do tego najlepsze. Ta zupa smakowała nam od samego początku, ale drugiego dnia zdecydowanie była lepsze. Dlatego waro zrobić ją na co najmniej kilka godzin przed podaniem. 

Według mnie najmniej potrzebne w tej zupie są kartofle. To już kolejna potrawa rodem z Ekwadoru, w której występują kartofle, które ja bym co najmniej ograniczyła, o ile wręcz nie wyeliminowała. Jednak przynajmniej raz należy zrobić taką zupę zgodnie z przepisem, a potem modyfikować zgodnie z własnymi upodobaniami. 

Zupa z fenkułu, czyli kopru włoskiego

 Długie lata fenkuł mi się kojarzył z herbatkami dla niemowląt cierpiących na kolkę. Wszak to z kopru włoskiego robiło się kiedyś herbatki dla maluchów, by nie miały wzdęć i kolki. Teraz kojarzy mi się z zupą - bogatą w błonnik. Czasem mam ochotę na leciutką zupę na lunch. I chyba nie ma lżejszej zupy  niż właśnie ta. Ma ciekawy smak - z drobną nutką dziczyzny.  Zimą rozgrzewa, a latem stanowi lekki posiłek.

Wegetariańskie gołąbki po raz drugi

Oto kolejna próba zrobienia gołąbków bez mięsa. Tym razem z dużą ilością kaszy gryczanej i warzyw - grzybów, marchewki, papryki. Wszystko zaś zapieczone zostało w sosie pomidorowym. Można - podawać polewając je dodatkowo tradycyjnym sosem pomidorowym. Powiedziałabym, że nawet trzeba, bo wtedy są pycha!

Gołąbki z tego przepisu są bardzo lekkie i aromatyczne. Meatless  grounds powiększają ilość masy do nadzienia, nie zmieniając jej smaku. Jest to tylko opcjonalny dodatek, który spokojnie można pominąć.